Жіпке жазылған тарих: Алматыда Батима Заурбекованың 80 жылдығына арналған «Мұра жіптері» көрмесі өтеді

Әбілхан Қастеев атындағы Мемлекеттік өнер музейінде қазақ гобелен өнерінің ұлттық мектебінің негізін қалаушылардың бірі, Қазақстанның еңбек сіңірген өнер қайраткері Батима Заурбекованың туғанына 80 жыл толуына арналған "Мұра жіптері" атты ауқымды көрме өтеді, деп хабарлайды Zakon.kz.

Көрме 2026 жылғы 25 қыркүйекте ашылып, 8 қарашаға дейін жалғасады. Экспозицияға музей қорынан және суретшінің отбасылық мұрағатынан алынған 80-нен астам туынды қойылады.Олардың қатарында Батима Заурбекованың әр кезеңде жасаған гобелендері, кескіндеме және графикалық жұмыстары бар.

Сурет: Қазақстан Республикасының Әбілхан Қастеев атындағы Мемлекеттік өнер музейі

Батима Заурбекова осы мектептің бастауында тұрған және оның көркемдік бағытын айқындаған негізгі тұлғалардың бірі саналады.

Сурет: Қазақстан Республикасының Әбілхан Қастеев атындағы Мемлекеттік өнер музейі

Батима Заурбекова – Қазақстанның еңбек сіңірген өнер қайраткері, Қазақ КСР Мемлекеттік сыйлығының лауреаты. Жарты ғасырдан астам уақытқа созылған шығармашылық жолында ол ұлттық қолөнер дәстүрін заманауи көркемдік ізденістермен сабақтастырып, қазақстандық гобелен өнерінің қалыптасуы мен дамуына елеулі үлес қосты.

Сурет: Қазақстан Республикасының Әбілхан Қастеев атындағы Мемлекеттік өнер музейі

Суретшінің туындыларында қазақ даласының кеңдігі, ұлттық тарих, халықтың дүниетанымы, салт-дәстүрі, табиғат пен адам арасындағы байланыс көрініс табады. Оның шығармалары гобеленді тұрмыстық немесе сәндік бұйым деңгейінен көтеріп, терең мазмұн мен көркемдік ойды жеткізе алатын дербес өнер түрі ретінде танытты.

Сурет: Қазақстан Республикасының Әбілхан Қастеев атындағы Мемлекеттік өнер музейі

"Мұра жіптері" көрмесі Батима Заурбекованың шығармашылығын әлемдік мәдениет контексінде таныстыруды көздейді. Экспозицияда суретшінің негізгі көркемдік бағыттары халық өнері және модернизмнің кескіндемелік ағымдарымен диалог аясында ашылады.

Сурет: Қазақстан Республикасының Әбілхан Қастеев атындағы Мемлекеттік өнер музейі

Сурет: Қазақстан Республикасының Әбілхан Қастеев атындағы Мемлекеттік өнер музейі

Алғашқы зал музейдің тұрақты коллекциясы орналасқан кеңістіктен басталады. Мұнда сәндік-қолданбалы өнердің көрнекті үлгілері қойылып, олардың Батима Заурбекова шығармашылығындағы ұлттық көркемдік дәстүрмен байланысы көрсетіледі.

Сурет: Қазақстан Республикасының Әбілхан Қастеев атындағы Мемлекеттік өнер музейі

Павильонның алып қабырғалары суретшінің туындыларында жиі кездесетін Қожа Ахмет Ясауи кесенесінің бейнесін меңзейді. Сонымен қатар павильон үйдің, баспананың және қасиетті мекеннің символы ретінде ұсынылады. Осы көркемдік шешім арқылы Заурбекова шығармашылығының өзегіне айналған адам мен табиғаттың бірлігі, материалдың мәні және қолөнердің киелілігі секілді тақырыптар тереңірек ашылады.

Сурет: Қазақстан Республикасының Әбілхан Қастеев атындағы Мемлекеттік өнер музейі

Екінші залда стилі мен мазмұны жағынан өзара үндес туындылар бірнеше аймаққа бөлініп орналастырылады. Әр аймақ суретші шығармашылығының белгілі бір бағытына сәйкес келеді. Кеңістіктің ашық архитектурасы келушілерге экспозицияны алдын ала белгіленген бағытсыз, өз қалауынша тамашалауға мүмкіндік береді.

Сурет: Қазақстан Республикасының Әбілхан Қастеев атындағы Мемлекеттік өнер музейі

Осының арқасында туындыларды әртүрлі ракурстан және түрлі үйлесімде көруге болады. Көрмеге арнайы таңдалған музыкалық сүйемелдеу де шығармалардың мазмұнын қабылдауға ықпал етіп, оларды түсінудің қосымша мәдени кілтіне айналады.

Сурет: Қазақстан Республикасының Әбілхан Қастеев атындағы Мемлекеттік өнер музейі

Көрменің соңғы кеңістігі әйел бейнесінің сан қырын ашуға арналған. Композицияның негізгі бөлігін төбеге ілінген шаңырақ құрайды. Оның айналасына ұлттық киімдегі қазақ аруларының портреттері орналастырылады.

Сурет: Қазақстан Республикасының Әбілхан Қастеев атындағы Мемлекеттік өнер музейі

Бұл туындылар әйел бейнесін отбасы, ошақ, ұрпақ сабақтастығы және өмірдің үздіксіз жалғасуы ұғымдарымен байланыстырады. Шаңырақ бейнесі тұтастықтың, рухани жалғастықтың және ортақ жадының символы ретінде көрме мазмұнын қорытындылайды.

Сурет: Қазақстан Республикасының Әбілхан Қастеев атындағы Мемлекеттік өнер музейі

Соңғы залда келушілер Батима Заурбекова туралы деректі фильмді тамашалап, суретшінің өмірі мен шығармашылық жолынан сыр шертетін мұрағаттық фотосуреттермен таныса алады.

Сурет: Қазақстан Республикасының Әбілхан Қастеев атындағы Мемлекеттік өнер музейі

Сондай-ақ арнайы оқу-жаттығу тоқыма станогында жұмыс істеп, жіптерді үйлестіру мен бейне құрастыру тәсілдерін байқап көруге мүмкіндік беріледі. Осылайша көрермен гобелен жасау үдерісінің күрделілігін сезініп, суретшінің еңбегін тәжірибе арқылы тереңірек түсіне алады.

Сурет: Қазақстан Республикасының Әбілхан Қастеев атындағы Мемлекеттік өнер музейі

Ұйымдастырушылардың мәліметінше, "Мұра жіптері" дәстүрлі ретроспективалық көрме шеңберінен шығып, гобеленді бүгінгі көрерменмен өнер тілінде сөйлесе алатын тірі әрі заманауи медиум ретінде көрсетуге ұмтылады. Экспозицияда дәстүр өткеннің өзгермейтін мұрасы ретінде емес, жаңа шығармашылық ізденістерге жол ашатын және қазіргі визуалды мәдениетті байытатын қайнар көз ретінде ұсынылады.

Сурет: Қазақстан Республикасының Әбілхан Қастеев атындағы Мемлекеттік өнер музейі

Көрме өнертанушылар мен суретшілерге ғана емес, дизайнерлерге, сәулетшілерге, мәдениет зерттеушілеріне және дәстүрлі өнерді заманауи тұрғыдан зерделейтін шығармашылық қауымдастық өкілдеріне арналған. Сонымен қатар экспозиция гобелен өнерімен алғаш рет танысатын кең аудитория үшін де қызықты болмақ.

Сурет: Қазақстан Республикасының Әбілхан Қастеев атындағы Мемлекеттік өнер музейі

Арада ондаған жыл өтсе де, Батима Заурбекованың гобелендері көрерменмен үй, жады, ұлттық болмыс және ұрпақтар сабақтастығы туралы сырласуын жалғастырып келеді.

"Мұра жіптері" көрмесі өткенмен қайта қауышып, оның бүгінгі мәдени кеңістікте өмір сүруін жалғастырып жатқанын сезінуге мүмкіндік береді.

Батима Зәурбекова 1946 жылы Қазақ КСР-інің Жамбыл облысы Мойынқұм ауданындағы Фурмановка ауылында (қазіргі Жамбыл облысының Мойынқұм ауылы) дүниеге келген. 1964 жылы мектепті тәмамдағаннан кейін Н.В.Гоголь атындағы Алматы көркемсурет училищесінің «Қолданбалы өнер суретшісі» мамандығына оқуға түскен. Ол 300-ден астам гобеленнің авторы.

2026 жылы Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Батима Зәурбекованы «Отан» орденімен марапаттады.