Қазақстанның ғылым саласы әлемдік аренада қалай бағаланады

"Alper-Doger" жобасын әзірлеушілердің нұсқасы бойынша, Қазақстан ғылыми өнімділік тұрғысынан Орталық Азиядағы сөзсіз көшбасшы болып қала береді, деп хабарлайды Zakon.kz.

Жоғары технологиялардың қарқынды дамуы және жаңа әзірлемелер нарығындағы елеулі бәсекелестік жағдайында ғылым саласын елемеу, кем дегенде, көрегендікке жатпайды.

Жаһандық мағынада айтатын болсақ, ғылым – прогресс пен өркениет дамуының іргетасы. Бүгінде кез келген мемлекеттің ең маңызды салалары ғылымға тәуелді. Мұнда өнеркәсіп те, өндіріс те, ауыл шаруашылығы да, энергетика да, денсаулық сақтау да, кадр даярлау да және, әрине, қауіпсіздік те бар.

Осы жағдай аясында бүгінде көптеген елдер ғылым саласына барған сайын көбірек көңіл бөлуде. Олар өздерінің білім беру жүйесін белсенді түрде дамытуға ұмтылып, жаңа әзірлемелер мен жаңалықтарға қаржы құйып, ғалымдарды және жалпы ғылым саласын жан-жақты қолдап келеді.

Ғылымды қалай бағалайды

Жыл сайын жүргізілетін бұл зерттеудің авторлары – халықаралық жоба аясында жұмыс істейтін ғалымдар тобы. Оның негізін қалаушылар және идеялық жетекшілері – әлемге танымал екі профессор: Мурат Альпер және Джихат Догер.

Бұл зерттеу бүгінде әлемдік, аймақтық және ұлттық деңгейлердегі ғылыми зерттеулер сапасын салыстырудың барынша объективті құралы ретінде саналады.

Қорытынды рейтингті жасау үшін "Google Scholar" жүйесіндегі ғалымдардың профильдерінен алынған "H-index", "i10-index" көрсеткіштері және ғылыми еңбектерге жасалған сілтемелер саны пайдаланылады. Негізге тек есепті кезеңнің деректері ғана емес, соңғы бес жылдағы көрсеткіштер де алынады. Бұл бұрынғы жетістіктермен қатар қазіргі ғылыми белсенділікті де бағалауға мүмкіндік береді.

Ғылыми жетістіктерді бағалау бірден 12 бағыт бойынша жүзеге асырылады. Олардың қатарында ауыл шаруашылығы, өнер, дизайн, бизнес, экономика, инженерия және медицина салалары бар.

Қазақстанның бағасы

Жоғарыда атап өтілгендей, Қазақстан бұл жаһандық рейтингте ғылыми өнімділік индексі бойынша 81-орында тұр. Қазіргі уақытта елімізде ресми түрде 85 ғылыми-зерттеу және жоғары оқу орны, сондай-ақ ғылыми жарияланымдары мен халықаралық мойындалуы бар 6550 ғалым тіркелген.

Жоғарыда айтылғандардың барлығы Қазақстанға ТМД елдері арасында осы көрсеткіш бойынша айқын көшбасшылар қатарында қалуға мүмкіндік береді. Бұл ретте Қазақстан тек Ресейге ғана жол береді. Ресей әлемдік рейтингте 35-орында тұр.

Ал ТМД кеңістігіндегі төменірек нәтижелер мына елдерде байқалады: Беларусь – 84-орын; Өзбекстан – 96-орын; Армения – 103-орын; Әзербайжан – 109-орын; Қырғызстан – 149-орын; Тәжікстан – 163-орын.

Әлемдік көшбасшылар мен аутсайдерлер

Соңғы бірнеше онжылдық бойы ғылыми өнімділік бойынша әлемдік көшбасшы – АҚШ. Қазіргі таңда бұл елде тұрақты негізде 3199 ғылыми-зерттеу орталығы мен жоғары оқу орны жұмыс істейді, сондай-ақ 360 045 ғылыми қызметкер ресми тіркелген.

Бұл рейтингте екінші орынды Ұлыбритания иеленеді. Мұнда 323 жоғары оқу және ғылыми мекеме, сондай-ақ 97 914 ресми тіркелген ғалым бар. Ал үшінші орында – Қытай. Бұл елде 1237 жоғары оқу және ғылыми мекеме және 105 909 ресми тіркелген ғалым жұмыс істейді.

Айта кету керек, Қытай сандық көрсеткіш жағынан басым болғанымен, жоғары оқу орындарының сапасы, халықаралық аренадағы танымалдығы және ғалымдарының имиджі бойынша Ұлыбританиядан кейін тұр.

Ғылыми өнімділік деңгейі бойынша әлемнің үздік ондығына сондай-ақ:

• Италия – 271 оқу және ғылыми мекеме, 62 611 ғалым;
• Аустралия – 157 оқу және ғылыми мекеме, 48 808 ғалым;
• Канада – 286 оқу және ғылыми мекеме, 62 611 ғалым;
• Германия – 548 оқу және ғылыми мекеме, 68 227 ғалым;
• Испания – 317 оқу және ғылыми мекеме, 68 257 ғалым;
• Франция – 468 оқу және ғылыми мекеме, 52 664 ғалым;
• Бразилия – 646 оқу және ғылыми мекеме, 95 565 ғалым кіреді.

Ал бұл рейтингтің аутсайдерлері Сан-Томе и Принсипи, Тонга және Тувалу болды. Бұл елдерде ресми түрде тек бір ғана оқу орны мен бір ғана ғалым тіркелген.