Қазақстандағы тұрғын үй нарығында бағаның өсуі күтілуі мүмкін – сарапшы пікірі

ҚР Риэлторлардың өзін-өзі реттейтін қауымдастығының президент кеңесшісі Нина Лукьяненко Алматыдағы ӨКҚ алаңында елдегі жылжымайтын мүлік нарығы қазіргі уақытта тоқырау кезеңінде тұрғанын, алайда алдағы 3–5 жылда тұрғын үй бағасы қайтадан өсу қарқынын алуы мүмкін екенін айтты.

Оның айтуынша, нарыққа халық санының өсуі, мегаполистерге көші-қон және 2008–2009 жылдары туған "бэби-бум" буынының жақын арада алғашқы баспанасын іздей бастауы әсер етпек.

Дегенмен сарапшы қазіргі уақытта бағаның күрт өсуі туралы айтуға әлі ерте екенін атап өтті. Оның бағалауынша, жылжымайтын мүлік нарығы шамамен бір жылдан бері тұралау (стагнация) жағдайында тұр, ал ресми статистика әрдайым нақты жағдайды толық көрсете бермейді.

"Соңғы айлардағы динамикаға қарасақ, біз инфляция шегіндегі ғана ауытқуларды көреміз. Қаңтарда өсім 2,5% болса, кейін 0,2%, 0,1% және 0,6% болды. Бұл нарық іс жүзінде бір орында тұрғанын көрсетеді. Бұдан бөлек, статистика көбіне нақты мәмілелер емес, жарнамалық бағалар негізінде жиналады, сондықтан ресми көрсеткіштер мен шынайы жағдайдың арасында алшақтық бар", – деді Нина Лукьяненко.

Оның айтуынша, әсіресе екінші нарықтағы тұрғын үйге қысым айқын байқалады. Кеңестік кезеңде салынған ескі үйлер біртіндеп ипотекалық бағдарламалардан шығып жатыр, себебі банктер салынғанына 50 жылдан асқан үйлерді несиелеуге құлықсыз.

"Егер нысанға ипотека берілмесе, сатушы автоматты түрде сатып алушылардың көп бөлігін жоғалтады. Ал сұраныс азайса, баға төмендей бастайды. Қазір екінші нарықтағы тұрғын үйлер жаңа үйлермен салыстырғанда бәсекеге қабілетсіздеу, өйткені құрылыс компаниялары бөліп төлеу, төмен пайыздық мөлшерлеме, жөндеу және басқа да бонустар ұсынып отыр", – деді сарапшы.

Нина Лукьяненко сондай-ақ бұрын қолжетімді ипотеканың өзі тұрғын үй бағасының өсуіне әсер еткен факторлардың бірі болғанын айтты. Оның сөзінше, Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорынан (БЖЗҚ) қаражатты пайдалану кезеңі жылжымайтын мүлік бағасының күрт қымбаттауына және мәмілелер санының артуына алып келген.

"Кез келген адам арзан ипотека ала алса, нарық автоматты түрде қызып кетеді. Дәл осы жағдай зейнетақы жинақтары пайдаланылған кезде болды. Бұл қолдау тоқтағаннан кейін бағалар біртіндеп кері қайтты. Сондықтан жеңілдетілген бағдарламалар тек әлеуметтік осал топтарға бағытталуы керек", – деп есептейді сарапшы.

Ол сонымен қатар ипотекалық мөлшерлемені 20%-ға дейін төмендету туралы талқылауға да тоқталды. Оның пікірінше, мұндай мөлшерлеме де көпшілік үшін әлі де жоғары.

"Адамдар пайыздың төмендегенін көріп, баспана қолжетімді болады деп ойлайды. Бірақ 20% мөлшерлеме кезінде де артық төлем өте үлкен болып қалады. Бұдан бөлек, мұндай шарттар тек бастапқы жарнасы 30%-дан жоғары адамдарға беріледі. Яғни жинағы аз адамдар үшін несие бұрынғыдай қымбат болып қала береді", – деді ол.

Сарапшы сондай-ақ жалға беру нарығындағы жағдайға тоқталды. Оның айтуынша, Алматы мен Астанадағы жалға беру бағасы маусымдық өзгерістер мен студенттік сұранысқа қатты тәуелді.

"Жыл сайын мамырдың соңында студенттер үйлеріне қайтады, нәтижесінде эконом-класс пәтерлер нарығында бос ұсыныс көбейеді. Ал қыркүйекке қарай сұраныс қайта артады. Тіпті жатақханалар салынса да, жалға беру нарығы толық құламайды, себебі мегаполистер жұмыс, бизнес және ішкі көші-қон есебінен адамдарды тартып отырады", – деді ол.

Жер сілкіністерінен кейін тұрғындардың жеке үйлерге қызығушылығы артқанымен, көпқабатты үйлерден жаппай бас тарту болмағанын да атап өтті. Оның айтуынша, сатып алушылар тек жоғарғы қабаттарға сақтықпен қарай бастады, ол жерде шамамен 10% жеңілдік болуы мүмкін.

Сарапшы сонымен бірге азаматтарды салынып жатқан үйлерді сатып алғанда мұқият болуға шақырды және тек үлестік қатысу келісімшартын жасау қажеттігін ескертті.

"Бүгінде мемлекет құрылыс компанияларына талаптарды күшейтті, лицензиялар тоқтатылып, заңсыз нысандар сүріліп жатыр. Бірақ басты кеңес өзгерген жоқ: тек үлестік қатысу туралы шарт жасау керек. Басқа барлық схемалар – брондау, инвестициялау, бірлескен қызмет – сатып алушыға толық құқықтық қорғаныс бермейді", – деп қорытындылады Нина Лукьяненко.

Бұған дейін Серік Жұманғариннің шағын және орта бизнес субъектілерінің жаппай жабылуына қатысты пікір білдіргенін жазғанбыз.