Енді жол ережесін бұзғаны үшін салынған айыппұл төленбесе бірқатар қызметтер көрсетілмейді - жаңа заң жобасы

Жол қозғалысы ережесін бұзғаны үшін салынған айыппұлдарын төлемеген азаматтарға жол қозғалысы саласындағы мемлекеттік қызметтер көрсетілмейді. Айыппұл толық өтелгенге дейін қызметтерге қолжетімділік шектеледі. Бұл норма қазір Мәжілісте қаралып жатқан заң жобасы аясында ұсынылып отыр.

Белгілі болғандай, eGov порталында мұндай қызметтердің саны - 15.

Қолданыстағы заңнама және ұсынылып отырған өзгеріс

Қазақстан Республикасының "Жол қозғалысы туралы" заңында жол қозғалысы саласындағы заңнаманы бұзғаны үшін жауапкершілікке қатысты 93-бап бар. Бұл бап бланкеттік норма болып саналады, яғни онда нақты қандай жаза, қандай құқықбұзушылық үшін қолданылатыны көрсетілмей, жалпы түрде басқа заңнамалық актілерге сілтеме жасалады:

"Жол қозғалысы саласындағы заңнаманы бұзған кінәлі тұлғалар Қазақстан Республикасының заңдарына сәйкес жауапқа тартылады".

Ал нақты қандай құқықбұзушылық үшін қандай жаза қарастырылатыны Қылмыстық кодекс (ҚК) пен Әкімшілік құқықбұзушылық туралы кодекстің (ӘҚБтК) көптеген баптарында жазылған.

Бұл логикалық әрі жүйелі көрінгенімен, Мәжіліске енгізілген "Жол қауіпсіздігін цифрландыру және жүргізушілерді даярлау саласындағы кәсіпкерлік қызмет мәселелері бойынша кейбір заңнамалық актілерге өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы" заң жобасының авторлары 93-бапты нақтылай түсуді ұсынды.

Ұсынылып отырған жаңа норма

Заңға мынадай толықтыру енгізу көзделіп отыр:

"Жол қозғалысы қауіпсіздігін қамтамасыз ету саласында айыппұл түріндегі әкімшілік жаза қолдану туралы орындалмаған қаулысы және (немесе) айыппұл төлеу қажеттігі туралы нұсқамасы бар тұлғаларға, олар орындалғанға дейін, жол қозғалысы саласындағы мемлекеттік қызметтер көрсетілмейді".

Бұл нені білдіреді?

Яғни, егер азамат айыппұлын төлемесе, ол:

• жаңа көлікті алғашқы тіркеуге қоя алмайды;
• көлікті сату кезінде есептен шығара алмайды;
• жүргізуші куәлігін ала алмайды;
• басқа да бірқатар мемлекеттік қызметтерді пайдалана алмайды.

Қазіргі таңда электронды үкімет порталындағы "Автомобиль көлігі" бөлімінде мұндай қызметтердің саны 15 (уақыт өте бұл сан өзгеруі мүмкін).

Жеке тұлғаларға қатысты негізгі қызметтер тізімі

Автокөлікті жеке мақсатта пайдаланатын азаматтарға (кәсіпкерлік емес) қатысты негізгі қызметтер мыналар:

• көлік құралына кедендік декларация рәсімдеу;
• ҚР аумағындағы ресми дилерлерден алынған көлікті алғашқы тіркеу;
• автокөлікті тіркеу және қайта тіркеу;
• көлік жүргізуге рұқсат беретін 073/у нысанындағы медициналық анықтама алу;
• жүргізуші куәлігін алу;
• мемлекеттік тіркеу нөмірлік белгісіне (МТНБ) тапсырыс беру;
• МТНБ-ның көшірмесін алу;
• көлікті қайта жабдықтауды тіркеу;
• жылжымалы мүлікті кепілге тіркеу;
• жылжымалы мүлік кепілінің бар-жоғын тексеру;
• көлік туралы қате мәліметтерді түзету.

Неліктен бұл өзгерістер қажет?

Заң шығарушылардың мақсаты айқын – жүргізушілердің тәртібін күшейту. Заң жобасына қоса берілген түсіндірмеде бұл былай көрсетілген:

"Аталған түзетулер құқықбұзушылық үшін жазаның бұлтартпастығы қағидатын іске асыруға бағытталған".

Бұрын қалай болған?

Айыппұл төлемегендерге қатысты кейбір шектеулер бұрын да болған, алайда олар толық емес әрі қайшылықты болғандықтан, кейін жойылған.

Мысалы, 2019 жылға дейін көлікті қайта тіркеу (сату кезінде) үшін уақытылы техникалық тексеруден өту мен төленбеген айыппұлдардың болмауы талап етілетін ("Жол қозғалысы туралы" заңның 67-бабы 2-тармағының 2) және 8) тармақшалары). Алайда 2019 жылғы 19 сәуірдегі заңмен бұл талаптар алынып тасталды. Себебі ол талаптар тек айыппұл салу туралы қаулыға қатысты еді, яғни инспектор тоқтатып, хаттама жасаған жағдайларға ғана қолданылатын. Осы себепті "автоматты" айыппұлдар төленбесе де, заң жүзінде көлікті есептен шығаруға кедергі болмаған. Практикада айыппұлды төлеуді талап етуі мүмкін еді, бірақ бұл заңмен нақты бекітілмеген.

Енді не өзгереді?

Ұсынылып отырған нормада заң шығарушы айыппұл салу туралы қаулыны да, айыппұл төлеу туралы автоматты нұсқаманы да бірдей негіз деп танып отыр. Яғни, екеуі де орындалмаған жағдайда мемлекеттік қызметтер көрсетілмейді.

Аталған түзетулер әзірге Мәжіліске ғана енгізілді. Олардың қабылдануы және күшіне енуі үшін әлі бірқатар ресми заңнамалық рәсімдерден өтуі қажет.