Несие тарихы қалай қалыптасады және қарыздарыңызды кім көре алады: қазақстандықтарға маңызды ақпарат

Қазақстанның Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі (ҚНРДА) 2026 жылғы 1 қыркүйекте, несие тарихы деген не және оның қалай қалыптасатыны туралы маңызды әрі пайдалы ақпаратпен бөлісті, деп хабарлайды Zakon.kz.

Агенттік мамандарының айтуынша, банктер мен микроқаржы ұйымдары несие алуға берілген өтінімдерді қарау кезінде қарыз алушының төлем қабілеттілігін және кредиттік тәуекел деңгейін бағалайды.

Несие тарихы мен жеке кредиттік рейтинг туралы мәліметтер кредиттік бюроларда жинақталады.

Есте сақтайтын жайт, Қазақстанда екі кредиттік бюро жұмыс істейді. Олар – "Мемлекеттік кредиттік бюро" АҚ (МКБ) және "Бірінші кредиттік бюро" ЖШС (БКБ). Оларда азаматтардың несиелері, қарыздары, мерзімі өткен төлемдері және басқа да қаржылық міндеттемелері туралы ақпарат сақталады.

МКБ – Қазақстан Ұлттық банкінің еншілес ұйымы. Заңнамаға сәйкес, екінші деңгейлі банктер, микроқаржы ұйымдары, ломбардтар, коллекторлық агенттіктер, байланыс операторлары, коммуналдық қызмет көрсетушілер және ақпарат беруші болып саналатын басқа да ұйымдар МКБ-ға мәлімет беруге міндетті.

Ал БКБ – жеке коммерциялық ұйым. Бұл бюроға ақпарат беру ерікті негізде жүзеге асырылады.

Несие тарихы қалай қалыптасады

Несие тарихы – сіздің несиелеріңіз бен қарыздарыңыз туралы ақпарат. Онда қандай несие алғаныңыз, қанша қарызыңыз бары, төлемдерді уақытында жасағаныңыз немесе жасамағаныңыз, сондай-ақ мерзімі өткен берешектердің болған-болмағаны көрсетіледі.

Несие тарихын кредиттік бюро банктер, микроқаржы ұйымдары, тауарлар мен қызметтерді несиеге немесе төлемді кейінге қалдыру арқылы ұсынатын ұйымдар, коллекторлық агенттіктер, мемлекеттік органдар және заңда көзделген басқа да ұйымдар берген ақпарат негізінде қалыптастырады.

Бұл ұйымдар өз клиенттері туралы нақты әрі өзекті ақпаратты кредиттік бюроға беруге міндетті.

Несие тарихына кім қол жеткізе алады

Несие тарихы – құпия ақпарат. Кредиттік есепті азаматтың өзі, сондай-ақ заң бойынша мұндай ақпаратты алуға құқығы бар ұйымдар ала алады.

Мысалы, кредиттік есепті банктер, микроқаржы ұйымдары, ломбардтар, кредиттік серіктестіктер және заңда көзделген басқа да ұйымдар, әдетте, азаматтың келісімімен ала алады ("Кредиттік бюролар туралы" заңның 17-бабы 1-тармағының 2) тармақшасы).

Кредиттік бюро несие тарихын қорғауға және онда қамтылған ақпаратты бөгде адамдарға жария етпеуге міндетті.

"Жекелеген жағдайларда ақпарат басқа елдердің кредиттік бюроларына берілуі немесе олардан алынуы мүмкін. Бұл тиісті мемлекеттердің уәкілетті органдары арасында ақпарат алмасу туралы келісім жасалған жағдайда жүзеге асырылады ("Кредиттік бюролар туралы" заңның 25-бабы 4-тармағы)", деп мәлімдеді ҚНРДА баспасөз қызметі.

Несие тарихы қанша уақыт сақталады

Несие тарихы кредиттік бюрода азамат туралы соңғы ақпарат алынған күннен бастап бес жыл сақталады.

Маңызды: бұл бес жыл несие алынған күннен бастап емес, кредиттік бюро қарыз алушы туралы соңғы ақпаратты алған күннен бастап есептеледі.

"Сондықтан бұрын алынған несиелер, оның ішінде олардың уақытында немесе мерзімі өтіп барып өтелгені туралы мәліметтер соңғы ақпарат кредиттік бюроға түскеннен кейін бес жыл бойы несие тарихында сақталуы мүмкін", делінген ресми мәлімдемеде.

Бұған дейін сарапшылар Қазақстанның кредиттік рейтингін көтеру қазақстандықтарға қандай пайда беретінін айтып берген болатын.