Мобильді аударымдарды тексеру: салық органдары қазақстандықтардың алаңдаушылығына жауап берді

Жеке тұлғалар арасындағы жеке мақсаттағы мобильді аударымдар заңды және оларға салық салынбайды. Бұл туралы 2026 жылғы 14 қыркүйекте Маңғыстау облысы бойынша Мемлекеттік кірістер департаменті қазақстандықтардың есіне салды, деп хабарлайды Zakon.kz.

Ведомствоның мәліметінше, бақылау күнделікті тұрмыстық аударымдарға емес, тауарлар мен қызметтер үшін төлем жеке шоттарға жүйелі түрде қабылданатын тіркелмеген кәсіпкерлік қызметті анықтауға бағытталған.

Мемлекеттік кірістер департаменті қазақстандықтардың мобильді аударымдарға қатысты жиі қоятын сұрақтарына да жауап берді.

Мобильді аударымдардың өзіне салық салына ма?

Жоқ. Салық салу объектісі – ақшаны алу тәсілі емес, жеке тұлғаның табысы. Егер аударым жеке мақсатта жасалса, яғни туыстарға көмек, туған күнге немесе үйлену тойына берілген сыйлық, қарызды қайтару, мектеп қажеттіліктеріне ақша жинау немесе ортақ шығындарды өтеу болса, мұндай түсімдер табыс деп танылмайды және оларға салық салынбайды.

Банктер қандай жағдайда мәліметтерді мемлекеттік кірістер органдарына береді?

Банктер мәліметтерді мына талаптардың барлығы бір мезгілде орындалған жағдайда ғана ұсынады:

• кәсіпкерлік қызметке арналмаған жеке тұлғаның банк шотына қатарынан үш күнтізбелік айдың әрқайсысында 100 немесе одан да көп әртүрлі тұлғадан ақша түссе;
• осы кезеңде түскен қаражаттың жалпы сомасы ең төменгі жалақының 12 еселенген мөлшерінен асса.

2026 жылы бұл шек 1 020 000 теңгені құрайды.

Егер осы талаптардың кемінде біреуі орындалмаса, мысалы, үш айдың бірінде ақша жіберушілер саны 100-ге жетпесе немесе аударымдардың жалпы сомасы белгіленген шектен аспаса, мәліметтер салық органдарына берілмейді.

Туыстар мен достардан түскен аударымдар тексеріле ме?

Жоқ. Отбасы мүшелері, жақын туыстар, достар мен әріптестер арасындағы аударымдар, сондай-ақ сыйлықтар мен жеке сипаттағы көмек жеке тұлға өз бетінше салық салуға тиіс кірістер тізіміне кірмейді. Мұндай аударымдардың тұрақты түрде жасалуының өзі бақылауға негіз болмайды.

Хабарлама келсе, не істеу керек?

Банктің мәлімет беруі автоматты түрде салық немесе айыппұл есептелетінін білдірмейді. Мемлекеттік кірістер органы камералдық бақылау жүргізіп, хабарлама жібереді.

Азаматқа 30 жұмыс күні беріледі. Осы мерзім ішінде ол түскен қаражаттың сипаты туралы түсініктеме беруі керек. Ал егер кіріс кәсіпкерлік қызметпен байланысты болса, заңбұзушылықты жоюға, яғни кірістерді көрсетуге, салық пен әлеуметтік төлемдерді төлеуге немесе жеке кәсіпкер не өзін-өзі жұмыспен қамтыған тұлға ретінде тіркелуге тиіс.

Аударымдар қандай жағдайда кәсіпкерлік қызметтен түскен кіріс деп танылуы мүмкін?

Егер қаражат жүйелі түрде түсіп, тауарлар, жұмыстар немесе қызметтер үшін төлем болса, ол кәсіпкерлік қызметтен алынған кіріс деп танылуы мүмкін. Мұндай жағдайда төлемдерді кәсіпкерлік қызметке арналған шоттарға қабылдап, есеп айырысуды тіркеудің заңнамада көзделген тәсілдерін қолдану ұсынылады.

"Кәсіпкерлік қызметпен тіркеусіз айналысу әкімшілік жауапкершілікке әкеп соғады. Бұл ретте бақылаудың мақсаты – азаматтарды тұрмыстық аударымдар үшін жазалау емес, кәсібін ашық жүргізетіндерге тең жағдай жасау", – деп түсіндірді Мемлекеттік кірістер департаменті.

Картаға түскен барлық қаражатты декларацияда көрсету керек пе?

Жоқ. Салық кодексіне сәйкес жеке тұлға өз бетінше салық салуға тиіс кірістер ғана декларациялануы керек. Жеке мақсаттағы аударымдар, сыйлықтар және туыстардан берілетін көмек мұндай кірістерге жатпайды.

Қазақстандықтарды жеке аударымдарды кәсіпкерлік кіріспен шатастырмауға және қызметі коммерциялық сипатта болса, оны уақтылы ресімдеуге шақырды.

2026 жылғы 4 қыркүйекте салық органдарының кейбір кәсіпкерлерге хабарламалар жібере бастағаны белгілі болды. Бұған камералдық бақылау нәтижесінде 2025 жыл бойынша жалпыға бірдей белгіленген салық салу тәртібімен жұмыс істейтін жеке кәсіпкерлер мен шаруа немесе фермер қожалықтарына арналған арнаулы салық режимін қолданатын салық төлеушілердің кірістерді толық көрсетуіне қатысты сәйкессіздіктердің анықталуы себеп болған.