Қазақстан Республикасының жаңа Конституциясы 2026 жылғы 1 шілдеде күшіне енеді

15 наурыз күні жалпыхалықтық референдумда қабылданған жаңа ҚР Конституциясының күні мемлекеттік мереке – Конституция күні болып белгіленеді. Алайда Конституцияның өзі 2026 жылғы 1 шілдеде күшіне енеді. Дәл осы күні 1995 жылғы Конституцияның қолданысы тоқтатылады, деп хабарлайды Zakon.kz.

Жаңа ҚР Конституциясы Қазақстан Республикасының "Республикалық референдум туралы" Конституциялық заңының (2-баптың 1) тармақшасына сәйкес референдумда қабылданды. Орталық референдум комиссиясының (ОРК) төрағасы брифингте қорытындыларды жариялады: дауыс беруге қатысу құқығы бар азаматтардың 73,12%-ы референдумға қатысқан, олардың ішінде 87,15%-ы жаңа Конституцияны қабылдауды "қолдап" дауыс берген.

Еске салайық, "Республикалық референдум туралы" Конституциялық заңның 31-бабының 2 және 3-тармақтарында мынадай шарттар көзделген:

"Егер референдумға қатысуға құқығы бар азаматтардың жартысынан астамы дауыс беруге қатысса, референдум өтті деп есептеледі. Референдумға шығарылған мәселе бойынша шешім, егер дауыс беруге қатысқан азаматтардың жартысынан астамы оны қолдап дауыс берсе, қабылданды деп саналады".

Маңызды бір жайт бар: егер референдумның мәні Конституцияға өзгерістер мен толықтырулар енгізу болса, мұндай нәтиже облыстардың, республикалық маңызы бар қалалардың және астананың кемінде үштен екісінде тіркелуі тиіс.

ОРК жариялаған мәліметтер бұл талаптардың орындалғанын көрсетеді: Конституцияны Қазақстан халқы қабылдады. Алайда ол бірден күшіне енбейді. Тәртібі мынадай.

Шынында да, "Республикалық референдум туралы" Конституциялық заңның 34-бабына сәйкес, референдумда қабылданған шешімдер ресми қорытынды жарияланған күннен бастап күшіне енеді. Бірақ бұл тек Конституцияның өзінде немесе басқа құжаттарда өзге мерзім көрсетілмеген жағдайда ғана қолданылады.

Ал бұл жағдайда нақты мерзім белгіленген – жаңа Конституцияның 94-бабының 1-тармағында:

"Республикалық референдумда қабылданған Қазақстан Республикасының Конституциясы 2026 жылғы 1 шілдеден бастап күшіне енеді, сонымен қатар бұрын қабылданған ҚР Конституциясының күші тоқтатылады".

Қазіргі уақытта Қазақстан Республикасының Конституция күні (ҚР "Мерекелер туралы" заңының 3-бабына сәйкес) 30 тамызда атап өтіледі. Алайда жаңа Конституцияның 94-бабының 2-тармағына сәйкес, құжат күшіне енгеннен кейін бұл дата өзгереді:

"Конституцияның республикалық референдумда қабылданған күні Қазақстан Республикасының мемлекеттік мерекесі – Конституция күні болып жарияланады".

Яғни, 2026 жылғы 1 шілдеден бастап Қазақстанда Конституция күні жыл сайын 15 наурызда атап өтіледі. Еске салайық, "Мерекелер туралы" заңның 5-бабына сәйкес, ұлттық және мемлекеттік мерекелер атап өтілетін күндер мереке күндері болып есептеледі және олар жұмыс күні болып табылмайды.