Археологтер аңызға айналған мүсіннің басын бір ғасырдан кейін тауып, орнына қайта қойды

1930 жылы неміс археологы Гюнтер Рёдер биіктігі жеті метр болатын Рамсес II-нің алып мүсінінің төменгі бөлігін тапқан. Рамсес II — Ежелгі Мысырдың 31 әулетінің ішіндегі ең әйгілі перғауындардың бірі, деп хабарлайды Zakon.kz.

Popular Mechanics басылымының нәтижесінде, Рёдер мүсінді Каирден 240 шақырым оңтүстікте, қазіргі Эль-Ашмунейн қаласының маңындағы Минья провинциясынан тапқан.

Ежелгі заманда Ніл бойындағы бұл аймақ Хемну деп аталған. Ол Ежелгі Мысырдың Ежелгі патшалық дәуірінде (б.з.д. 2649–2130 жылдар) провинцияның астанасы болған. Кейін Рим империясының Жерорта теңізі аймағындағы билігі кезінде бұл жер Гермополис Магна деп аталды.

Бұл өңірдегі көптеген тарихи жәдігерлер айналадағы шөлдің астында қалған. Рёдердің тапқан олжасы маңызды болғанымен, ол анықтаған алып мүсіннің қалған бөлігі бір ғасырға жуық уақыт бойы табылмай келген.

2024 жылғы наурызда мысырлық және америкалық археологтардан құралған бірлескен топ мүсіннің жоғалған жоғарғы бөлігін тапқанын жариялады.

Мысырдың Туризм және көне жәдігерлер министрлігінің сарапшыларының айтуынша, мүсіннің жоғарғы бөлігінің биіктігі шамамен 3,81 метр. Онда басына тәж киген, оның үстінде патша тәжі бейнеленген Рамсес II бейнеленген.

Кейінгі қазба жұмыстары кезінде археологтар мүсіннің таңғаларлықтай жақсы сақталғанын анықтады. Сонымен қатар оның беткі қабатынан көк және сары пигменттердің іздері табылды. Бұл бояуларды әрі қарай зерттеу ғалымдарға мүсіннің қандай мақсатта жасалғанын және бастапқыда қандай түсте болғанын анықтауға көмектеседі.

Мысырлық археолог Басем Гехад мүсіннің екі бөлігін қайта біріктіру туралы ұсыныс жасады. Бұл ұсынысты Ежелгі Мысыр жәдігерлері жөніндегі тұрақты комитет мақұлдаған.

2025 жылғы қыркүйекте қалпына келтіру жұмыстары басталып, 2026 жылдың басында мүсін қайта толық қалпына келтірілді. Ол бастапқы тұрған орнына — Эль-Ашмунейндегі ғибадатхананың солтүстік кіреберісіне қайта орнатылды. Мүсін бұл жерде бұдан 3200 жылдан астам уақыт бұрын тұрған.

Толығымен қалпына келтірілген мүсіннің биіктігі шамамен 7,7 метр, салмағы 40 тоннадан асады. Ол төрт негізгі бөліктен тұрады: дененің жоғарғы және төменгі бөліктері және іргетас блоктарының үстіне қойылған жазуы бар үш тас.