Депутат: Көпқабатты үйлердегі ортақ есептегіш құралдарға қатысты жағдай әлі де күрделі

Мәжіліс депутаты Дүйсенбай Тұрғанов 2026 жылғы 8 сәуірде депутаттық сауалында коммуналдық инфрақұрылымға толық түгендеу жүргізілмегенін мәлімдеді, деп хабарлайды Zakon.kz тілшісі.

Оның айтуынша, үкіметтің деректерді "Е-Шаңырақ" жүйесіне енгізу туралы қаулысына қарамастан, іс жүзінде нысандар мен инженерлік желілердің жағдайы туралы жинақталған әрі нақты ақпарат жоқ.

"Сонымен қатар, тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық (ТКШ) саласында бірыңғай цифрлық кеңістік қалыптаспаған. Ел бойынша желілердің ұзындығы, олардың кімнің балансында екені және есептегіш құралдар туралы мәліметтерді қамтитын цифрлық карта жоқ. Нәтижесінде, сенімді деректердің тапшылығы қоғамдық және парламенттік бақылау мүмкіндіктерін шектейді, сондай-ақ тиімсіз басқарушылық шешімдер қабылдау мен бюджет қаражатын мақсатсыз пайдалану тәуекелін арттырады. Табиғи монополия субъектілерінің цифрлық дайындығының төмендігі де үлкен алаңдаушылық туғызады. Көптеген кәсіпорындар әлі күнге дейін ескірген IT-шешімдермен жұмыс істеп келеді және Ұлттық жоба аясында қарастырылған Smart Grid, Smart Metering және Smart Water технологияларын енгізуге дайын емес", – деді депутат.

Оның пікірінше, жағдайды "Smart Turmys", "EnergyTech" және "WaterTech" цифрлық платформаларына қатысты құқықтық айқындықтың жоқтығы одан әрі күрделендіреді. Сонымен қатар, бұл платформаларды енгізу мерзімдері, архитектурасы, іске асыру кезеңдері және интеграция талаптары туралы ашық ақпарат жоқ.

"Ашықтық мәселесі де ерекше назар аударуды қажет етеді. Қазіргі таңда МЭКС жобалары бойынша бірыңғай ашық реестр жоқ, онда өтінімдердің мәртебесі мен қаржыландыру көлемі туралы мәліметтер болуы тиіс. Көпқабатты үйлердегі ортақ есептегіш құралдарға қатысты жағдай да күрделі күйінде қалып отыр. Олардың құқықтық мәртебесі әлі күнге дейін нақты реттелмеген: бұл құралдар табиғи монополия субъектілері тарапынан коммерциялық есеп үшін пайдаланылады, бірақ оларды күтіп ұстау мен пайдалану міндеттері нақты бекітілмеген. Бұл тұтынушылар, ТКШ және қызмет көрсетушілер арасында тұрақты дауларға әкелуде. Осыған байланысты, ортақ есептегіш құралдарды коммерциялық есепке қабылданғаннан кейін ресурспен жабдықтаушы ұйымдардың балансына беру нормасын заң деңгейінде бекіту қажет деп санаймын. Біз тиісті заңнамалық түзетулерді бастамалауға дайынбыз", – деді Тұрғанов.

Мәселелерді шешу үшін депутат мыналарды ұсынады:

• коммуналдық инфрақұрылымды толық түгендеу және цифрлық паспортизация жүргізіп, бірыңғай мемлекеттік деректер базасын қалыптастыру;
• ТКШ саласында бірыңғай цифрлық экожүйені жедел құру, соның ішінде "Smart Turmys", "EnergyTech" және "WaterTech" платформаларының мәртебесі мен операторын нақты анықтау;
• МЭКС жобалары бойынша қаржыландыру және іске асырылу мәртебесі туралы толық ақпарат қамтылған ашық реестрді іске қосу.

Бұған дейін Астанада науқастарға арналған 675 млн теңге заңсыз жұмсалғанын жазғанбыз.