2025 жылы Қазақстан саудасын кім құтқарды

2025 жылдың 11 айының қорытындысы бойынша Қазақстанның сыртқы сауда айналымы таңғаларлық тұрақтылық көрсетті. Көмірсутек өнімдерінің әлемдік бағасы күрт құлдырағанына қарамастан, ел сауда көлемін өткен жылғы деңгейде сақтап қалды, деп хабарлайды Zakon.kz.

2025 жылы отандық экономика үшін басты сын – мұнай бағасының ұзақ уақыттық құлдырауы болды. Экономист Төлеген Асқаровтың мәліметінше, Brent маркалы мұнайдың орташа бағасы қарашада баррельіне 63,07 долларға дейін төмендеді, ал жылдың басында бұл көрсеткіш 76,76 доллар болған. Яғни, жыл ішінде баға 21,7% төмендеген.

Дегенмен, пессимистік болжамдарға қарамастан, 2025 жылғы қаңтар–қарашадағы сыртқы сауда айналымы 128 802,6 млн АҚШ долларын құрады. Номиналдық көрсеткішпен алғанда бұл 2024 жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда небәрі 0,1% аз.

Шын мәнінде, экономика арзандап бара жатқан "қара алтын" жағдайында өткен жылдың деңгейіне шығып үлгерді, бұл көмірсутекке жатпайтын сауданың өскенін көрсетеді.

Өзбекстанның серпілісі және экспорттың жаңа бағыттары

Жылдың басты сенсациясы – негізгі экспорт бағыттарының тізіміндегі өзгеріс болды. Өзбекстан алғаш рет Қазақстанның экспорттағы негізгі сауда серіктестері тізіміне енді және 4,5% үлеске ие болды. Бұл Орталық Азиядағы интеграцияның артып келе жатқанын және нарықтарды әртараптандыруды көрсетеді.

Экспорттың жалпы көлемі 71 135,7 млн долларды құрады. Номиналдық көрсеткіш бойынша экспорт 4,2% қысқарғанымен, жеткізілім құрылымы әртараптандырылған күйінде қалды:

• мұнай және мұнай өнімдері – 51,3%
• тазартылған мыс – 5,1%
• радиоактивті элементтер мен изотоптар – 5%
• мыс рудасы және концентраттары – 3,6%
• ферроқоспалар – 2,6%

Қазақстан тауарларын сатып алушылардың негізгі үштігі өзгеріссіз қалды: Италия (20,1%), Қытай (19%) және Ресей (10%). Сондай-ақ Нидерланды (7,7%) және Түркия (5%) көшбасшылар қатарында тұр.

Сурет: Zakon.kz

Импорт және ішкі сұраныс

Экспорт баға қысымына ұшыраса, Қазақстандағы импорт 5,5% өсіп, 57 666,9 млн долларға жетті. Сатып алулар құрылымында жоғары технологиялық тауарлар мен өндіріс құралдары басым:

• жеңіл автомобильдер – 4,2%
• дәрілік заттар – 2,7%
• автокузовтар – 2,4%
• телефон аппаратурасы – 2,3%

Республиканың негізгі жеткізушілері – Ресей (29,6%) және Қытай (29,1%). Германия, АҚШ және Оңтүстік Корея да елеулі үлеске ие.

ЕАЭО аясындағы сауда

2025 жылы ЕАЭО елдерімен сауда айналымы 2,4% төмендеп, 27 266,1 млн долларды құрады.

ЕАЭО елдерімен саудадағы үлес:

• Ресей Федерациясы – 88,7%
• Қырғыз Республикасы – 7,2%
• Беларусь Республикасы – 3,8%
• Армения Республикасы – 0,2%

Тұрақтылық пен тәуекелдер

"Мұнай бағасының құлдырауы жағдайында жалпы айналымның тұрақты қалуы – экономикалық саясаттың айтарлықтай табысы. Алыс шетелдерден импорттың 7,7% өсуі және экспорттық позицияларды сақтауы жалпы оң сальдоны 13,4 млрд доллар деңгейінде ұстап тұруға мүмкіндік берді, дегенмен бұл көрсеткіш өткен жылмен салыстырғанда үштен бірге қысқарды, – деп атап өтеді Төлеген Аскаров.

Қысқаша айтқанда, 2025 жыл Қазақстан арзан мұнай жағдайында да тиімді сауда жасай алатынын дәлелдеді, бірақ әрі қарай тұрақтылық экспортталатын шикізаттың терең өңделуіне және Өзбекстан сияқты жаңа серіктестермен байланыстарды кеңейтуге байланысты болады.